Breton
Omstreeks 1922 beantwoordden
de dadaïstische activiteiten niet meer
aan de doelen die woordvoerder Breton
en zijn medestanders voor ogen hadden. Zij wilden zich niet langer
uitsluitend afzetten tegen de maatschappij en de gevestigde kunst,
maar er ook iets voor in de plaats stellen. Breton experimenteerde
toen al twee jaar met automatisch schrijven.
Een gebeurtenis die zich
eens vlak voor het inslapen afspeelde, vormde voor Breton de aanleiding
voor dergelijke experimenten. Half wakker, half in slaap hoorde hij de
vreemde zin: "Er is een man in tweeën gehakt door het raam." Tegelijkertijd
verscheen hem dit beeld haarscherp voor ogen. Dit bleef hem des te meer
bij, omdat hij zich in die tijd verdiepte in de theorieën van Sigmund
Freud .
Cadavre
Regelmatig werden woordspelen
gedaan. Het meest bekende spel, waaraan door vijf personen kon worden deelgenomen,
is de geschiedenis ingegaan als Le
cadavre exquis. De deelnemers wilden hun fantasie laten prikkelen
door zaken die buiten de realiteit lagen. Daarom bedacht Breton voor hun
manier van werken en denken de term surrealisme. |
Breton zag
in de boven beschreven methoden om spontaan te schrijven onmiddellijk
mogelijkheden voor de beeldende kunst. Diverse malen maakte hij samen
met beeldende kunstenaars tekeningen volgens het zelfde systeem als
"Le cadavre exquis". 
Maar los van de mogelijkheden die deze gezamenlijke spelletjes boden,
zag Breton voor schilders een oneindig braakliggend terrein in het
weergeven van de droomwereld. Ook de door hem toegepaste methode van
automatisch schrijven moest naar zijn mening om te zetten zijn in
een proces waarbij de kunstenaar zijn pen of penseel beweegt zonder
er bewust richting aan te geven.
Manifesten
De ideeën van het surrealisme
legde Breton vast in verschillende boeken, tijdschriftartikelen en manifesten.
Zijn eerste
manifest verscheen in 1924. Hij legde daarin uit dat hij het automatisme
zag als middel om het functioneren van het werkelijke denken uit te kunnen
drukken. Onderzoek naar het gebied van de droom achtte Breton van essentieel
belang.
Kinderen kennen nog geen
grenzen tussen verbeelding en realiteit. |
Naarmate
hun leeftijd vordert, wordt de fantasie door opvoeders meer en meer ingeperkt:
"We leven nog onder de heerschappij van de logica (...). Het gaat erom
terug te keren tot de bronnen van de verbeelding en, wat meer is, zich
daar aan te houden." De enige volwassenen die een grote bevrediging
putten uit hun verbeeldingskracht, zijn geesteszieken.
Zij trekken zich niets aan van hun omgeving. Volgens Breton zou een ieder
zich moeten bevrijden van alle factoren die een belemmering vormen zich
over te geven aan de fantasie. Het produceren van poëzie, schilderijen
of welke andere kunstvorm ook, behoort dan tot de mogelijkheden van elk
mens.
 Breton
en de surrealisten streefden ernaar díe vrijheid te bereiken
die gegeven is aan kleine kinderen en krankzinnigen. Aan hun creatieve
uitingen werd door de surrealisten dan ook veel belang gehecht.
Aan het begin van het eerste
manifest schreef Breton: "Het enige wat me nog in vervoering kan brengen
is het woord vrijheid." Het is duidelijk dat hij die vrijheid meende
te zullen vinden in een gebied waar de fantasie niet wordt ingeperkt. Wat
de volwassenen ten slotte overblijft om die vrijheid tóch terug
te vinden en te genieten is de krankzinnigheid, concludeerde hij. |
